B12 Vitamini Eksikliği Belirtileri


B12 vitamini eksikliği nasıl anlaşılır? B12 vitamini eksikiği başlangıcında ya da vitaminin seviyesi henüz çok az olmadığında, herhangi belirti oluşmayabilmektedir. Belirtilerin oluşması durumunda ise, bunlar çoğu zaman hafif belirtilerdir. Diğer yandan, uzun süre boyunca devam eden b12 vitamini eksikliği, sinir hasarına neden olabilmektedir. (1)

B12 vitamini eksikliğinin sinirlerde hasara yol açması kişinin yaşı ve genetik faktörleri, eksikliğin uzunluğuna ve şiddetine bağlı olarak değişebilmektedir. B12 vitamini eksikliği giderek ilerlemeye devam edebilmektedir. Belirtilerinin ortaya çıkması ise yıllar alabilmektedir.

Folat ve demir eksikliği genellikle B12 eksikliği ile birlikte gelişmektedir. Bu nedenle, B12 vitaminin yanında folat ve ferritin (demir depolama) seviyelerinin kontrol edilmesi de önemli olabilmektedir. (2)

B12 vitamini eksikliği pek çok nörolojik belirtilere yol açabilmektedir. Bu belirtiler düzelmeye başlayana kadar hergün b12 takviyelerinin alınması ya da enjeksiyonlarının yapılması gerekli olabilmektedir, çünkü b12 vitamini eksikliğinin kalıcı nörolojik problemlere neden olma riski bulunmaktadır. Nörolojik belirtiler şunları içerebilmektedir: (3)

  • Kulak çınlaması
  • Titreme
  • Parestezi olarak adlandırılan uyuşma, karıncalanma ve ağrı
  • Karışıklık ve odaklanmada zorluk çekme
  • Bacak, kol ve gövdede hissedilen zayıflık
  • Bozulmuş titreşim – konum duyusu
  • Anormal refleksler
  • Kararsız ya da anormal yürüme veya düşme
  • Ataksi (dengeyi, koordinasyonu ve konuşmayı etkileyen nörolojik bozukluk)
  • Denge problemleri
  • Yürüme zorluğu
  • Baş dönmesi
  • Huzursuz bacaklar
  • Görsel sinirlerin zayıflaması, bulanık görme, optik sinir hasarı
  • Unutkanlık ve hafıza kaybı
  • Demans ve entelektüel bozulma
  • İktidarsızlık
  • Felç
  • Bozulmuş ince motor koordinasyonu
  • Kaslarda spastisite (kasların kasılmasını engelleyen yolların etkilenmesi)
  • Mesane veya bağırsak inkontinansı (kontrol kaybı)
  • Ağrı algısının bozulması
  • Gece krampları
  • Tat ve koku almada problemler yaşama
  • Optik atrofi (görme duyusunu engelleyen sinir kaybı) (4)

B12 vitamini nörolojik belirtilere neden olabileceği gibi nöropsikiyatrik belirtilere de yol açabilmektedir. Bu belirtiler şunları içerebilmektedir:

  • Karışıklık ve yön kaybı
  • Psikoz (kişinin gerçek dünyadan kopup, düşünme, konuşma ve davranış problemleri yaşaması)
  • Doğum sonrası depresyon
  • Halüsinasyonlar görme
  • Hafıza kaybı
  • Sürekli kuruntu yapmaya meyilli olma
  • Depresyon
  • İntihar düşüncesi
  • Cinnet gerçirme
  • Anksiyete bozukluğu
  • Paranoya
  • Sinirlilik
  • İlgisizlik
  • Kişilik değişiklikleri
  • Uygunsuz cinsel davranış
  • Şiddete meyilli saldırgan davranışlar
  • Şizofreni belirtileri
  • Uyku bozuklukları
  • Uykusuzluk hastalığı
  • Psikiyatrik problemlerle karıştırılabilecek tat, koku, görme ve duyusal motor fonksiyon değişiklikleri (5)

B12 vitamini eksikliği hematolojik yani kan hastalıklarıyla ilgili belirtilere neden olabilmektedir. Bu belirtilerden bazıları şunlardır:

  • Anemi (kansızlık)
  • Kırmızı kan hücrelerinin büyümesi (makrositoz)
  • Hiper segmentli nötrofiller
  • Genelleştirilmiş halsizlik ve yorgunluk
  • Nefes darlığı
  • Solgunluk ve sarılık
  • Kronik yorgunluk (6)

B12 vitamini eksikliği belirtileri arasında vasküler problemleri de bulunmaktadır. Belirtileri şunlar olabilmektedir:

  • Ortostatik hipotansiyon ve postural hipotansiyon (ayakta dururken kan basıncının düşmesi, bayılma ve düşmeye neden olabilmektedir)
  • Postural ortostatik taşikardi
  • Çarpıntı
  • Oklüziv vasküler bozukluk
  • Geçici iskemik ataklar
  • Serebral vasküler kaza (CVA veya ‘inme’)
  • Miyokard enfarktüsü (kalp krizi)
  • Derin ven trombozu (bacak veya kolundaki kan pıhtılaşması)
  • Pulmoner embolizm (7)

Kadınlara üreme organlarını etkileyebilen B12 vitamini şu belirtilere yol açabilmektedir:

  • İnfertilite (kısırlık)
  • Düşüklerin tekrarlaması
  • Anormal PAP smearları (rahim ağzı kanseri için hücrelere uygulanan testler)
  • Rahim içi büyüme geriliği

Erkeklerde de üreme organlarını etkileyebilen B12 vitamini eksikliği şu belirtilere neden olabilmektedir:

  • İnfertilite (kısırlık)
  • İktidarsızlık
  • Sperm motilitesinde azalma
  • Sperm sayısında azalma (8)

B12 vitamini eksikliği gastrointestinal belirtilere neden olabilmektedir ve bunlar şöyle sıralanmaktadır:

  • İştah kaybı, kilo kaybı veya iştahsızlık
  • Zayıf bir sindirim ya da küçük veya normal boyutta yemek yedikten sonra hissedilen şişkinlik durumu olan epigastrik ağrı
  • İrritabl bağırsak sendromu
  • Kabızlık
  • GERD, gastrik reflü hastalığı, ülserler, ağız ülseri
  • Giardiyaz
  • Pankreatit, pankreatik ekzor yetmezliği
  • Mide asidinin azalması
  • Gastroparez (mide felci, mide tembelliği)
  • Helicobactor pylori enfeksiyonu
  • İnce bağırsakta aşırı bakteriyel büyüme
  • Gastrektomi (kısmi veya tam), bariyatrik cerrahi
  • İlleal rezeksiyon (nağırsağın bir bölümünün veya tamamının cerrahi olarak kesilip alınması)
  • Malabsorpsiyon sendromları, Crohn hastalığı, Çölyak hastalığı
  • Karaciğer hastalığı
  • Diphyllobothrium latum (balık tenyası) (9)

Diğer belirtiler ise şunlardır:

  • Ağız kuruluğu ya da ağız kenarlarının kuruyarak çatlaması
  • Saçların erken beyazlaması
  • Glossit (dilin yapısında bozulmaya yol açan enflamatuar bir hastalık)
  • Hafif bir sersemleme ya da bayılma
  • Osteoporoz (kemik erimesi)
  • Kırıklar
  • Osteoblastların aktivitesinin baskılanması (kemiği oluşturan hücreler)
  • Parkinson ve MS’i taklit eden belirtiler
  • Nominal afazi (isimleri veya kelimeleri hatırlamada güçlük çekme)
  • Radikülopati (kronik ağrı bozukluğu)
  • Enfeksiyonlara karşı artan duyarlılık
  • Yaraların geç iyileşmesi
  • Yetersiz beslenme
  • Dalak büyümesi (splenomegali)
  • Karaciğerin büyümesi (hepatomegali)
  • Ciltte hiper pigmentasyon veya hipo pigmentasyon
  • Aşıları takiben antikor üretiminde azalma
  • MTHFR Gen mutasyonu (10)

B12 Vitamini Eksikliği Nedir?

B12 vitamini vücut için son derece önemli olan bir B vitamindir. Sinir dokusu sağlığı, beyin fonksiyonu ve kırmızı kan hücrelerinin üretimi için gerekli olan bu vitaminin bir diğer adı da, kobalamin olarak bilinmektedir.

Vücuttaki B12 vitamini seviyeleri çok düşük olduğu zaman, b12 vitamini eksikliği gelişmektedir. Bu durum bazı vakalarda, geri dönüşü olmayan nörolojik belirtilere yol açabilmektedir. Yapılan araştırmalara göre de, son yıllarda b12 vitamini eksikliği giderek artmaktadır. (11)

B12 Vitamini Eksikliği Nedenleri

B12 vitamini eksikliği neden olur? B12 vitamin eksikliği beslenmedeki vitamin eksikliğine, vitaminin emilmesini engelleyen malabsorpsiyon faktörüne ve çeşitli gastrointestinal nedenlere bağlı olarak gelişebilmektedir. B12 vitamini eksikliği nedenleri daha ayrıntılı olarak şöyle açıklanabilmektedir: (12)

  • Hayvansal gıdaları ya da hayvansal olmayan B12 kaynaklarını tüketmemek
  • Ağır alkol tüketimi
  • Antiasitler
  • Bariatrik cerrahi
  • Gastrit
  • Vitamin B-12 eksikliği anemisi (pernisiyöz anemia)
  • İnce bağırsakta B12 malabsorpsiyonu
  • B12 eksikliği olan anne tarafından emzirilen bebekler
  • Artan yaş
  • Genetik faktörler (13)

B12 Vitamini Eksikliği Tedavisi

B12 vitamini eksikliği nasıl geçer? B12 vitamini eksikliği durumunda uygulanacak olan tedavi nedenine bağlı olarak belirlenmektedir.

Hayvansal ürünler tüketmiyorsanız, diyetinize B12 vitamini kaynakları olan hububat ürünlerini ekleyebilir ya da B12 takviyeleri veya B12 enjeksiyonları ile B12 alabilirsiniz.

Eğer pernisiyöz anemi söz konusu ise ya da B12 vitamini emiliminde sorun yaşanıyorsa, öncelikle bu vitaminin enjeksiyonlarına ihtiyaç duyulmaktadır. İlk olarak yüksek bir doz alabilir, sonrasında ise nazal olarak almaya devam edebilirsiniz.

B12 vitamini eksikliği olan yaşlı yetişkinlerin, günlük B12 takviyesi veya B12 içeren bir multivitamin alması gerekmektedir.

Çoğu zaman uygulanan tedavi yöntemleri, bu eksikliği kontrol altına almayı başarmaktadır, ancak, tedavi uygulanmadığı takdirde kalıcı hasarlara yol açabilmektedir. (14)

B12 Vitamini Eksikliği İçin Hangi Doktora Gidilir?

B12 vitamini eksikliği tanısı ve tedavisi için hematoloji (kanı ve kan hastalıklarını inceleyen bilim dalı) bölümüne başvurulmaktadır. (15)