B12 Vitamini Eksikliği Nedir?


B12 vitamini vücut için son derece önemli olan bir B vitamindir. Sinir dokusu sağlığı, beyin fonksiyonu ve kırmızı kan hücrelerinin üretimi için gerekli olan bu vitaminin bir diğer adı da, kobalamin olarak bilinmektedir.

Vücuttaki B12 vitamini seviyeleri çok düşük olduğu zaman, b12 vitamini eksikliği gelişmektedir. Bu durum bazı vakalarda, geri dönüşü olmayan nörolojik belirtilere yol açabilmektedir. Yapılan araştırmalara göre de, son yıllarda b12 vitamini eksikliği giderek artmaktadır. (1)

B12 Vitamini Nedir?

B12 vitamini, B kompleksi vitamin grubuna ait bir vitamindir. Eser elementi kobalt içeren tek vitamin olmaktadır, bu nedenle de, kobalamin olarak da anılmaktadır.

Çok çeşitli bitki ve hayvan kaynakları tarafından üretilebilen diğer vitaminlerin aksine, B12 vitamini sadece hayvanların bağırsağında üretilmektedir. Bu nedenle de, bitkilerden veya güneş ışığından elde edilememektedir. Bakteri, maya ve algler gibi küçük mikroorganizmalar da bu vitamini üretebilmektedir. (2)

Suda çözünebilen bir vitamin olan B12, beyin ve sinir sisteminin fonksiyonlarında önemli bir rol oynamaktadır. Aynı zamanda, DNA ve kırmızı kan hücrelerinin sentezinde folat ile birlikte çalışmaktadır.

B12 vitamini miyelinin yaratılmasında da rol oynamaktadır. Sinirlerin çevresini sararak bir kılıf görevi gören miyelin sinir uyarılarının iletilmesini sağlamaktadır.

B12 vitamini, DNA sentezi, enerji için karbonhidrat metabolizması, kırmızı kan hücresi üretimi ve hücresel ve doku onarımı gibi oldukça önemli görevlere sahiptir.

Suda çözünen vitaminlerin çoğu vücut tarafından kullanılmaktadır. Sonrasında da idrarla atılmaktadır. B12 vitamini ise 5 yıl kadar karaciğerde depolanabilmektedir.

B12 vitamini, cobrynamide, cobinamide, cobamide, cobalamin, hydroxcobalamin, aquocobalamin, nitrocobalamin ve siyanocobalamin gibi isimlerle de bilinmektedir. (3)

B12 Vitamini Eksikliği Belirtileri

B12 vitamini eksikiği başlangıcında ya da vitaminin seviyesi henüz çok az olmadığında, herhangi belirti oluşmayabilmektedir. Belirtilerin oluşması durumunda ise bunlar çoğu zaman hafif belirtilerdir.

B12 vitamini eksikliği nasıl anlaşılır? B12 vitamini eksikliği nedeniyle oluşabilecek belirtiler şunlardır:

  • İshal veya kabızlık
  • Ayakta veya egzersiz yaparken yorgunluk, enerji eksikliği veya baş dönmesi
  • İştah kaybı
  • Cilt solgunluğu
  • Konsantrasyon eksikliği
  • Genellikle egzersiz sırasında nefes darlığı
  • Şişmiş ve kırmızarmış bir dil veya diş eti kanamaları

Uzun süre boyunca devam eden b12 vitamini eksikliği, sinir hasarına neden olabilmektedir. Sinir hasarı söz konusu olduğunda ise oluşabilecek bazı belirtiler şöyle sıralanmaktadır:

  • Şiddetli vakalarda zihinsel karışıklık ve değişiklikler (demans)
  • Depresyon
  • Denge kaybı
  • El ve ayaklarda uyuşma ve karıncalanma (4)

B12 Vitamini Eksikliği Belirtileri daha fazlası için

B12 Vitamini Eksikliği Nedenleri

B12 vitamini eksikliği neden olur? B12 vitamin eksikliği beslenmedeki vitamin eksikliğine, vitaminin emilmesini engelleyen malabsorpsiyon faktörüne ve çeşitli gastrointestinal nedenlere bağlı olarak gelişebilmektedir. B12 vitamini eksikliği nedenleri daha ayrıntılı olarak şöyle açıklanabilmektedir: (5)

  • Hayvansal gıdaları ya da hayvansal olmayan B12 kaynaklarını tüketmemek
  • Ağır alkol tüketimi
  • Antiasitler
  • Bariatrik cerrahi
  • Gastrit
  • Vitamin B-12 eksikliği anemisi (pernisiyöz anemia)
  • İnce bağırsakta B12 malabsorpsiyonu
  • B12 eksikliği olan anne tarafından emzirilen bebekler
  • Artan yaş
  • Genetik faktörler (6)

B12 Vitamini Eksikliği Nedenleri fazlası için tıklayabilirsiniz

B12 Vitamini Eksikliği Tedavisi

B12 vitamini eksikliği nasıl geçer? B12 vitamini eksikliği durumunda uygulanacak olan tedavi nedenine bağlı olarak belirlenmektedir.

Hayvansal ürünler tüketmiyorsanız, diyetinize B12 vitamini kaynakları olan hububat ürünlerini ekleyebilir ya da B12 takviyeleri veya B12 enjeksiyonları ile B12 alabilirsiniz.

Eğer pernisiyöz anemi söz konusu ise ya da B12 vitamini emiliminde sorun yaşanıyorsa, öncelikle bu vitaminin enjeksiyonlarına ihtiyaç duyulmaktadır. İlk olarak yüksek bir doz alabilir, sonrasında ise nazal olarak almaya devam edebilirsiniz.

B12 vitamini eksikliği olan yaşlı yetişkinlerin, günlük B12 takviyesi veya B12 içeren bir multivitamin alması gerekmektedir.

Çoğu zaman uygulanan tedavi yöntemleri, bu eksikliği kontrol altına almayı başarmaktadır, ancak, tedavi uygulanmadığı takdirde kalıcı hasarlara yol açabilmektedir. (7)

B12 Vitamini Eksikliği İçin Hangi Doktora Gidilir?

B12 vitamini eksikliği tanısı ve tedavisi için hematoloji (kanı ve kan hastalıklarını inceleyen bilim dalı) bölümüne başvurulmaktadır. (8)

Detaylı bilgi almak için bakabilirsiniz: B12 Vitamini Eksikliği Tedavisi

B12 Vitamini Eksikliğine Ne İyi Gelir?

Sığır karaciğeri: Karaciğer B12 vitamini açısından oldukça zengin bir kaynaktır. B12 vitamini almak istiyorsanız, sığır karaciğeri yemek oldukça etkili olacaktır. Her zaman kaliteli karaciğer aldığınızdan emin olmalısınız. Otla beslenen ve organik ortamlarda yetiştirilen sığırlardan temin edilen karaciğerlerle beslenmelisiniz.

Sığır karaciğeri kansızlık için de bir tedavi yöntemi olabilmektedir çünkü hem b12 hem de demir ve folat açısından zengin bir ettir. (9)

Sardalye: Sardalye yüksek oranda B12 vitamini içermektedir. Aynı zamanda, omega-3 yağ asitleri için de iyi bir kaynaktır, bu nedenle, insan sağlığı için oldukça faydalıdır. Sardalye tüketerek hem gerekli olan B12 vitamini hem de omega-3 yağ asitlerini alabilirsiniz.

Uskumru: Uskumru da tıplı sardalye gibi oldukça güçlü bir B12 vitamini ve omega-3 yağ asidi kaynağıdır. Genel vücut sağlığı için de uskumruyu tüketmek çok iyi bir fikir olabilmektedir. (10)

Kuzu eti: Kuzu eti, kesinlikle etkileyici bir beslenme içeriğine sahiptir. En iyi B12 vitamini gıdalarından biri olmakla birlikte, aynı zamanda protein, demir, selenyum ve çinko açısından da oldukça zengindir. Selenyum ve çinko, bağışıklık sistemini güçlendirmeye yardımcı olmaktadır.

Somon: Somon hem çok sağlıklı hem de çok besleyici bir balık türüdür. Vahşi olarak yakalanan somonlar, hem B12 vitamini eksikliğine hem de D vitamini eksikliğine yardımcı olabilmektedir. (11)

Sığır eti: B12 vitamini temini için otla beslenen sığır eti de oldukça etkili bir kaynak olabilmektedir. Hayvansal protein kaynağı da olan sığır eti, B12 vitamini içerdiği gibi  A vitamini, E vitamini ve kanserle mücadele eden antioksidanları da bünyesinde barındırmaktadır. (12)

Beslenme mantarı: Hayvansal gıdaları tüketmeyenler için beslenme mayası (nutritional yeast) bir seçenek olabilmektedir. Genellikle B12 ve diğer B vitaminleri ile takviye edilmektedir. İnsan vücudunun üretemediği 18 amino asitten en az dokuzunu içerdiği için tam bir protein kaynağı olarak kabul edilmektedir. (13)

Yumurta: Yumurta etten sonraki en iyi B12 vitamini kaynağıdır. Aynı zamanda, karaciğer sağlığı için gerekli olan kolin maddesini de içermektedir. (14)

Süt: 1 bardak süt, günlük olarak alınması gereken B12 vitamininin yüzde 18’ini içermektedir. Düzenli olarak, süt tüketmek bu eksikliği önlemeye yardımcı olabilmektedir.

Yoğurt: 1 fincan yoğurt, günlük olarak alınması gereken B12 vitamininin yaklaşık olarak yüzde 15’ini içermektedir. B12 vitamini eksikliğiyle baş etmek için hergün 1 kase yoğurt yemek iyi bir fikir olabilmektedir. (15)

Feta peyniri: Feta peyniri, B12 vitamini ve riboflavin (vitamin B2) ve kalsiyum gibi diğer birçok besin maddesini içermektedir. Koyun ve keçi sütünden yapılan bu peynir türü, pek çok besini vücuda temin edebilmektedir.

Çökelek peyniri: Çökelek peyniri, B12 vitamini içermesinin yanı sıra protein ve kalsiyum açısından da iyi bir kaynaktır. Bu nedenle, genel vücut sağlığı için oldukça faydalı olabilmektedir. (16)

B12 Vitamini Eksikliğinin Önlenmesi

B12 vitamini eksikliği yaşamamak için et, kümes hayvanları, deniz ürünleri, süt ürünleri ve yumurta yemek yeterli olabilmektedir.

Hayvansal gıdaları tüketmeyi tercih etmiyorsanız veya vücudun bu besinleri emme yeteneğini sınırlandıran tıbbi bir durumun varlığı söz konusu ise, B12 vitaminli multivitamin veya diğer takviye B12 vitaminleri ile kombine edilmiş yiyecekler ve içecekleri alabilirsiniz.

B12 vitamini takviyesi almak için mutlaka bir doktora danışılması gerekmektedir. Doktor, gerekli olan dozlarla ilgili bilgiyi verecektir. (17)