Kısırlık Nedir?


Tıp dilinde infertilite olarak bilinen kısırlık, bir yıl ya da daha uzun bir süre boyunca yapılan korunmasız cinsel ilişki sonrasında çocuk sahibi olamamak anlamına gelir. Kadınlarda doğurganlığın yaşla birlikte azaldığı bilinen gerçeklerden bir tanesidir. Özellikle 35 yaşın üstündeki kadınlarda korunmasız cinsel ilişkilerden sonra hamile kalamamak, kısırlığın en büyük işaretlerinden biri olarak kabul edilir. Doğurganlığı azalan kadınlar bir üreme endokrinoloğuna gitmeli ve gebelik sorunları hakkında bilgi sahibi olmalıdırlar.

Kadınlardaki yumurtalıklar yumurtlama dönemlerinde serbest kalırlar. Bu sürede erkeğin spermi rahim yolu boyunca hareket eder ve yumurta ile birleşerek döllenme gerçekleşir. Döllenmiş yumurta uterusa doğru bir fallop tüpünden geçmeli ve rahmin iç tarafına yapışmalıdır. Kısırlık sorunu bu adımların herhangi birinde ya da birkaçında meydana gelen problemler nedeniyle ortaya çıkar. (1)

Kısırlık son derece yaygın bir rahatsızlıktır. 15 ila 44 yaş arasındaki kadınların yaklaşık yüzde 10’unda kısırlık görülmektedir. Kadınlardaki nedenlere bağlı olarak oluşan kısırlıklar yüzde 33 oranında, erkeklere bağlı olarak ortaya çıkan kısırlıklar yüzde 33 oranında ve nedeni belirlenemeyen kısırlıklar yüzde 33 oranında görülmektedir. Çoğu durumda kısırlık sorunu, yardımcı üreme tekniklerine ihtiyaç duyulmadan çözümlenebilmektedir. Çiftler bilinçlendirilerek doğurganlık artırılabilir. (2)

Kısırlık sadece kadınlarda mı görülür?

Kısırlık sadece kadınlarda değil erkeklerde de görülen bir problemdir. Hem kadınlar hem de erkekler kısırlık sorunu yaşayabilir. Birçok çift kısırlıkla mücadele eder ve bebek sahibi olmaya çalışır. Bununla birlikte dünya genelinde kısırlığın yalnızca kadınlarda görülen bir rahatsızlık olduğu düşünülmektedir. Yapılan araştırmalara göre 45 yaşından küçük erkeklerin yüzde 7’si kısırlık sorunu yaşamaktadır. Bu sayı dünya genelindeki yaklaşık 3,5 – 4 milyon erkeğin kısır olduğunu göstermektedir. (3)

Kısırlık Belirtileri

Kısırlık nasıl anlaşılır? Kısırlık başlangıcı uzun süre hamile kalmamak şeklinde ortaya çıkar. Bazı faktörler gebe kalmayı engelleyebilir. Ancak bunlar kısırlık olduğu anlamına gelmeyebilir. Kısırlığın en yaygın görülen belirtilerini kadınlar ve erkekler için şu şekilde sıralayabiliriz;

Kadınlarda kısırlık belirtileri

  • Regl dönemlerinin ağrılı geçmesi
  • Düzensiz adet dönemleri
  • Birkaç ay boyunca hiç adet görmemek
  • Akneler
  • Yüzde tüylenme
  • Saçlarda azalma ve incelme

Erkeklerde kısırlık belirtileri

  • Ereksiyon olamama
  • Erken boşalma
  • Şişen ve küçülen testisler (4)

Kısırlık Nedenleri

Kısırlık neden olur? Kısırlık sorunu yaşayan çiftlerde erkeklerde ya da kadınlarda altta yatan nedenler farklı olabilir. Bazen çiftlerde kısırlığa neden olan sorunlar doğuştan gelir bazense sonradan gelişir.

Erkeklerde kısırlık nedenleri: Genetik bozukluklar, diyabet gibi sağlık problemleri, klamidya, gonore veya HIV gibi cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar sperm üretimini etkileyebilir. Testislerdeki damarların genişlemesi (varikosel) de sperm kalitesini etkileyebilir. Üreme organlarında oluşan hasarlar ya da yaralanmalar, kimyasallar, radyasyon gibi belirli çevresel faktörlere aşırı derecede maruz kalma kısırlığı tetikleyebilir. Sigara içmek, alkol kullanmak veya belirli antibiyotikleri almak doğurganlığı azaltabilir. Saunada çok fazla kalmak vücut sıcaklığını artıracağından sperm üretimi etkilenebilir. Kemoterapi ve radyoterapi gibi kanser tedavileri sperm üretimini azaltabilir.

Kadınlarda kısırlık nedenleri: Ovülasyon bozuklukları, polikistik over sendromu gibi hormonal sorunlar, hiperprolaktinemi gibi çok fazla prolaktin hormonunun salındığı rahatsızlıklar ovulasyonu engelleyebilir. Tiroid hormonunun çok fazla salgılanması (hipertiroidizm) veya çok az salgılanması (hipotiroidizm) adet döngüsünü etkileyebilir ve kısırlığa neden olabilir. Diğer altta yatan nedenler aşırı egzersiz, yeme bozuklukları, yaralanma veya tümörlerdir.

Rahim boynunun açılması ile oluşan anormallikler, rahimde polipler veya servikal anormallikler de kısırlığa yol açabilir. Uterus duvarındaki rahim miyomları fallop tüplerini bloke ederek nadiren kısırlığa neden olabilir. Fibroidler döllenmiş yumurtanın implantasyonunu engeller.

Fallop tüplerinin hasar görmesi veya tıkanması fallop tüpünün iltihaplanmasına yol açar. Bu durum genellikle cinsel yolla bulaşan bir enfeksiyon, endometrioz veya adezyonların neden olduğu pelvik inflamatuar hastalıklardan kaynaklanabilir.

Çölyak hastalığı ve lupus gibi bazı otoimmün hastalıklar veya menstrüasyonun olmaması gibi durumlar da kadınların doğurganlığını etkileyebilir. Genetik anormallikler gebelik olasılığını azaltabilir. (5)

Kısırlık Tedavisi

Kısırlık nasıl geçer? Tedavi seçenekleri kısırlığın nedenine bağlı olarak değişir. Yaşam tarzı değişiklikleri, ilaç tedavisi, cerrahi veya diğer yaklaşımlar önerilebilir. Bazı tedaviler daha iyi sonuçlar elde etmek için birlikte kullanılabilir. Hiçbir sebep bulunmasa bile kısırlık genellikle başarılı bir şekilde tedavi edilebilir.Yaşam tarzı değişikleri:  Sağlıklı bir kiloda kalmak ve sağlıklı beslenmek kısırlık sorunu olan hem erkek hem de kadınlar için yararlı olabilir. Çiftler sigara içiyorsa ya da alkol kullanıyorsa bu alışkanlıkları bırakmalıdırlar. (6)

Kadınlarda kısırlık ameliyatı: Kadınlarda bloke olmuş ya da hasar görmüş fallop tüpleri tedavi edilir. Cerrahi genellikle kısırlık ile ilişkili olan endometriozis tedavisinde kullanılabilir. Rahmi polipli veya fibroidli kadınlarda ameliyat olabilir.

Erkeklerde kısırlık ameliyatı: Erkeklerde kısırlığa  yol açan en yaygın sorun skrotumdaki bir damarın genişlemesidir. Bu durum bazen ameliyatla tedavi edilebilir.

Kadınlarda anormal düzeydeki hormonlar, düzensiz adet döngüsü veya ovulasyon eksikliğine neden olabilir. Hormonal problemler ilaçlarla tedavi edilebilir. (7)

Kısırlık için hangi doktora gidilir? Kısırlık sorunu erkekler üroloji doktorlarına, kadınlar ise jinekoloji uzmanlarına gitmelidirler.

Kısırlığa Ne İyi Gelir?

Kısırlık bitkisel tedavisi: Kısırlık tedavisinde hormonların düzgün bir şekilde salgılanması son derece önemlidir. Bunun için bazı bitkilerden faydalanılabilir. Doğurganlığı artırmak için kullanılan bitkilerin başında karayılan otu gelir. Bu bitkinin dışında beyaz şakayık çiçeği, ısırgan otu, meyankökü, karahindiba, çuha çiçeği ve tarçın da kullanılabilir. (8)

Kısırlık evde tedavi yöntemleri

  • Kilo verin: Aşırı kilonun doğurganlığı azalttığı bilinmektedir. Sağlıklı bir şekilde kilo vermek, kısırlığı önleyebilir.
  • Yediklerinize dikkat edin: Bazı gıdalar doğurganlığı artırırken bazıları azaltabilir. Özellikle kafeinli içecekler, işlenmiş şekerler ve paketli gıdalar doğurganlığı azaltacak maddeler içerirler.
  • Yeterli su için: Yeterli su içmediğinizde spermin hedef yumurtayı bulması zorlaşır ve servikal sıvı azalır.
  • Stresten uzak durun: Hamile kalmaya çalışmak son derece stresli olabilir. Bunu önlemek için stresi azaltıcı aktiviteler yapmaya çalışın.
  • İlaçlarınıza dikkat edin: Bazı ilaçlar kısırlığa yol açabilir. Kullandığınız ilaçların prospektüslerini okumayı ihmal etmeyin. (9)