Kist Nedir?


İçi sıvı, hava veya başka maddelerle dolu, zar benzeri bir dokuyla çevrilmiş keseler kisttir. Kistler vücudun hemen her yerinde görülebilirler. Çok farklı kist tipleri vardır. Çoğu kist iyi huylu yani kanser riski taşımayan kistlerdir. Kistlerin tedavi edilmesi gerekip gerekmediği kistin tipi, bulunduğu bölge, kistte ağrı olup olmadığı ve kistin enfeksiyon kapıp kapmadığı gibi pek çok faktöre bağlıdır. Kistler türlerine ve yerlerine bağlı olarak farklı görünümlerde olabilirler.

Kist çeşitleri

Epidermoid kist: Epidermoid kistler, genellikle yüz, baş, boyun, sırt veya genital bölgelerde bulunan küçük, yavaş büyüyen ve iyi huylu kistlerdir. Genellikle cildin altında bir keratin birikiminden kaynaklanırlar. Enfekte olduklarında şişmiş, kırmızı ve ağrılı olabilirler.

Sebase kist: Yüz, boyun veya gövde üzerinde sebase kistler bulunur. Büyük kistler basınç ve ağrıya neden olabilir. Genellikle kanserli değildirler ve yavaş büyürler.

Meme kisti: Çoğu meme kisti iyi huyludur, ancak memede oluşan yumruların pek çok farklı sebebi olabilir. Meme yapısı sürekli kontrol edilmelidir, böylece yaşanan değişiklikler daha kolay fark edilebilir. Memedeki yumru büyüyorsa, meme ucundan kanlı bir akıntı geliyorsa ya da memenin şekli değişiyorsa vakit kaybetmeden doktora gidilmelidir.

Ganglion kisti: Bu kist daha çok ellerde, bileklerde, ayak bileklerinde, ayaklarda veya eklemlerde görülür. Yuvarlak ve içi sıvı dolu doku topakları olan ganglion kisti yaralanma, travma veya aşırı kullanım nedeniyle olabilir, ancak çoğu zaman nedeni bilinmemektedir. (1)

Ganglion kistleri oldukça yaygındır fakat zararsızdırlar. Bu kistler büyümedikçe ve diğer yapılara baskı yapmadıkça ağrı veya problemlere neden olmazlar.

Pilonidal kist: Kalçanın üst kısmındaki yarıkta oluşan bir cilt rahatsızlığıdır. Daha çok ergenlik sonrası meydana gelir ve hormonların değişmesi nedeniyle oluşur. Otururken ya da ayaktayken ağrı oluşabilir, kistten kötü kokulu bir kan gelebilir.

Yumurtalık kisti: Bu kistler tek bir yumurtalıkta ya da her iki yumurtalıkta oluşabilen, içleri sıvı dolu keselerdir. Dişi üreme döngüsünün normal bir parçası olarak gelişebilir veya patolojik olabilirler. Ayrıca asemptomatik veya ağrılı olabilirler. Semptomlar karın şişmesi, ağrılı bağırsak hareketleri, adet döngüsünden önce veya adet dönemi sırasında pelvik ağrı, ağrılı cinsel ilişki, alt sırt veya uyluklarda ağrı, meme hassasiyeti, mide bulantısı ve kusma şeklindedir.

Şalazyon: Üst ya da alt göz kapağında oluşan minik ve genellikle ağrısız şişliklerdir. Meibom bezlerinin tıkanması sonucu oluşurlar. Enfeksiyon olması halinde kırmızı, şiş ve ağrılı olabilirler.

Baker (popliteal) kisti: İçi sıvı dolu kistler genellikle ağrılıdır ve hareketlerin kısıtlanmasına yol açarlar. Baker kisti kıkırdak yaralanması gibi diz eklemini etkileyen bir problemden kaynaklanır. Semptomlar hafif ağrı, hareket azlığı, şişlik ve dizlerde morarma şeklindedir. Baker kisti tedaviye ihtiyaç duyulmadan kendi kendine geçer. (2)

Kistik akne: Bu, en şiddetli akne tipidir ve kistler derin altında derinleştiği zaman gelişir. Gözeneklerde sıkışan bakteriler, yağlar ve kuru cilt hücreleri kistik akneye neden olabilir. Yüzde, boyunda, göğüste, sırtta ve kollarda oluşabilir. Kistlerin içi irin dolu olabilir ve patladıklarında yara izleri kalabilir.

Pilar kist: Cildin yüzeyinde gelişen, iyi huylu, ten renginde ve yuvarlak şişliklerdir. Pilar kist, bir saç folikülünde çok fazla protein birikmesi sonucu oluşur. Genellikle kafa derisinde bulunurlar. Ağrımazlar, yumuşaktırlar ve yavaş büyürler.

Mukus kisti: Dudaklarda ya da ağızda oluşan içi sıvı dolu şişliklerdir. Tükürük bezleri mukus ile tıkanınca oluşurlar. Genellikle dudak ısırma, piercing ve tükürük bezi bozukluğu gibi ağız boşluğundaki travmalar nedeniyle olurlar. Mukus kistleri küçük, yumuşak, pembemsi veya mavimsi nodüllerdir.

Brankial yarık kisti: Bu kist bazen boynun bir veya her iki tarafında oluşan, bazen de köprücük kemiğinin altında bir yumru olarak gelişen bir tür doğum kusurudur. Boyun ve köprücük kemiği yarıklarındaki dokular normal gelişmediğinde embriyonik kusurlar ortaya çıkar. Bu kist genellikle tehlikeli değildir, ancak cilt tahriş olursa ya da enfeksiyon kaparsa nadir de olsa kanser riski oluşur. (3)

Kist Belirtileri

Kist nasıl anlaşılır? Kist başlangıcı kistin tipine bağlı olarak büyük ölçüde değişir. Birçok durumda hastalar bedenlerinde anormal bir durum fark ederler. Özellikle kistler belirgin olduğunda bu durum daha kolay fark edilebilir. Örneğin meme kistleri, hastalar göğüslerine dokunduğunda anlaşılabilir. Meme kistleri genellikle ağrılıdır.

Beyindeki kistlerin bazıları diğer baş ağrılarına neden olabilir.

Böbrekler veya karaciğer gibi iç organlarda ortaya çıkan birçok iç kist, herhangi bir belirti göstermeyebilir ve MR ya da ultrason gibi bir görüntüleme taraması yapılmadığı takdirde fark edilmeden yıllarca bulunduğu yerde kalabilir. (4)

Kist Nedenleri

Kist neden olur? Kistler pek çok nedene bağlı olarak ortaya çıkabilir. Kistler için en yaygın risk faktörleri şunlardır;

  • Hormonal sorunlar
  • Genetik bozukluklar
  • İlaçlar
  • Yaralanmalar
  • Enfeksiyonlar
  • Stres
  • Çevresel faktörler (5)

Kist Tedavisi

Kist nasıl geçer? Kistlerin tedavileri türlerin göre farklılık gösterebilir. Kimi kistlerin içleri cerrahi yolla boşaltılırken kimi kistler ilaçla yok edilebilir. Pek çok iyi huylu kist antibiyotiklere olumlu cevap verirken meme kisti gibi kistler kansere dönüşebileceğinden ameliyatla çıkarılmaları gerekebilir. Doktorlar kistte oluşan iltihaplanmayı azaltmak amacıyla kortikosteroid enjeksiyonu yapabilirler.

Kist ameliyatı: Kistteki irinin çıkarılması için kistin delinmesi ve içinin boşaltılması gerekebilir. Kist eğer çok fazla büyürse tamamının kesilip çıkarılması gerekebilir. (6)

Kist için hangi doktora gidilir? Kistler için hastanelerin Genel Cerrahi bölümlerindeki doktorlara gidilebilir.

Kiste Ne İyi Gelir?

Kist bitkisel tedavisi: Kistler zararsız değillerse iyileşme sürecini hızlandırmak için bitkilerden faydalanılabilir. Çuha çiçeği yağı içerdiği linoleik asit ile özellikle göğüs kistleri ile ilişkili adet döngülerini düzenlemeye ve meme ağrısını hafifletmeye yardımcı olur. Linoleik asit eksikliği kadınlarda adet dönemlerinin düzensizleşmesine ve hormonal dalgalanmalara daha duyarlı olmalarına yol açmaktadır. (7)

Kist evde tedavi yöntemleri: Çoğu kist iyi huyludur ve kendi kendine zamanla yok olur. Ancak bazı istisnalar vardır ve önlem alınmadıkları takdirde büyüyerek tehlikeli hale gelebilirler. Kistler için alınabilecek önlemler şunlardır;

  • Yumurtalık kistleri olan kadınlar hormonal kontraseptifler kullanarak yeni kistlerin oluşmasını önleyebilirler.
  • Göz kapaklarını temiz tutmak yağ kanallarının tıkanmasını önleyebilir. Bu da gözlerde oluşabilecek kistleri yok eder.
  • Etkilenen bölgeyi temiz ve kuru tutmak pilonidal kistlerin oluşmasını önleyebilir. Uzun süre oturmak yerine sık sık hareket etmek de bu kistleri önlemeye yardımcı olabilir. (8)